Emptiness and infinite space XVIII

3 OKTOBER 2026
16.00 uur

Wat is waarnemen? Zien we alleen maar vertrouwde beelden, of kunnen we de wereld ook tegemoet treden zonder haar direct te benoemen en te vangen in voorstellingen? Tijdens de achttiende editie van Emptiness & Infinite Space gaan kunstenaar Robert Zandvliet en filosoof Jan Bor in gesprek over deze fundamentele vraag. Aanleiding is een essay dat Bor op verzoek van Zandvliet schreef over diens werk, verschenen in de onlangs uitgebrachte monografie Monolith.

Zandvliets schilderijen nodigen de beschouwer uit om voorbij vanzelfsprekende beelden te kijken. Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer je een steen niet langer als steen ziet, maar als een ruimte waarin energieën zich ontvouwen (zoals in Zandvliet’s serie Seven Stones)? Hoe kan een schilderij je laten ervaren dat de waarnemer en het waargenomene één beweging vormen – in die zin sprak de taoïstische schilder Shitao over de ‘Ene Penseelstreek’.
Het gesprek tussen Bor en Zandvliet zal voeren langs een paar werken. Eén daarvan is het laatste schilderij uit de serie Stage of Being. Een reusachtig leeg scherm domineert elk doek; ervoor staat een figuur, een reminiscentie aan Friedrichs Wandelaar boven de nevelen. Echter, het scherm blijft leeg – het laat de projecties die wij doorgaans op de dingen plakken van zich afglijden. Op het laatste doek zijn figuur, scherm en horizon allemaal opgelost in een naar twee kanten uitwaaierende lichtruimte, doorsneden door een helgeel omrande middenstrook. Een schitterend witgeel licht straalt ervan af, alsof het aan een onzichtbare bron ontspringt.
Volgens Bor lost in dit werk de beschouwer op in het beeld. ‘Ergens kiert een deur, heel even,’ schrijft hij, ‘en door de spleet ontwaar ik een verblindend licht.’ Het is een glimp van een ervaring die Bor op zijn elfde had – een plein, de bomen, de huizen, alles badend in een goudgeel licht. Het bewustzijn in zuivere staat, zonder gedachten, is dit licht - licht dat de hele wereld in zich opneemt. In de laatste serie, Paradaidha – afgeleid van het Oud-Perzische woord voor ‘omheinde tuin’, ons ‘paradijs’ – keert Zandvliet terug naar de natuur. Maar niet de natuur van de natuurkunde, opgehakt in atomen; het is de natuur van de aanschouwing. Deze serie toont ‘de natuur’ als energievelden waarin alles met elkaar interacteert en communiceert. Zandvliet en Bor zullen zich specifiek richten op het werk Ager, dat ook op de expositie te zien is.
Het gesprek wordt gemodereerd door Steven van Teeseling, directeur van het Luther Museum in Amsterdam, bestuurslid van Stichting Wim de Haan en redactielid van de serie Emptiness & Infinite Space. Het programma is mede samengesteld door filosoof Floris van der Burg.

Robert Zandvliet (1970) is een Nederlands schilder, bekend om zijn monumentale, gelaagde doeken die balanceren tussen abstractie en figuratie. Zijn werk is opgenomen in onder andere de museale collecties van het Stedelijk Museum Amsterdam, De Pont Museum Tilburg en Museum Voorlinden. Zandvliet groeide op in een boerengezin en put uit zijn ervaring met het landschap; zijn schilderijen nodigen uit tot een lichamelijke, bijna meditatieve waarneming. In maart 2026 verscheen bij uitgeverij Jap Sam Books de monografie Monolith over zijn oeuvre.

Jan Bor (1946) is filosoof en schrijver. Hij publiceerde onder andere Waarnemen (2024), waarin hij de westerse filosofie confronteert met inzichten uit onder meer het taoïsme. Zijn werk draait om de vraag hoe we de wereld kunnen ervaren zonder haar te reduceren tot concepten. Bor schrijft veelvuldig over de raakvlakken tussen filosofie en kunst en over de transformerende kracht van aandachtig kijken.

Steven van Teeseling (1970) is kunsthistoricus en bedrijfskundige. Sinds december 2023 is hij directeur van het Luther Museum in Amsterdam. Eerder was hij directeur van Stichting Sonsbeek & State of Fashion en daarvoor lange tijd MT-lid van het Mondriaan Fonds.

Deze bijeenkomst maakt deel uit van Emptiness & Infinite Space, een doorlopende reeks van Stichting Wim de Haan waarin het grensgebied en de eindeloze variëteit aan kruisbestuivingen tussen kunst en filosofie worden onderzocht.